Grote of St. Jacobskerk

Grote of Sint Jacobskerk

HOK locaties - grotekerk-ext-1.jpg

Algemene informatie

Adres: Rond de Grote Kerk 10-12, Den Haag

Drie-beukige laat gotische hallenkerk met hoger koor met kooromgang, zes zijbeuken en kapellen, zeskantige toren, voorzien van luidklokken en carillon.
bouwjaar: 15 eeuw
architect: onbekend
beheer/gebruik: Stichting Grote Kerk (voorm. NH)

Geschiedenis

De kerk werd in fasen gebouwd in de 15de eeuw op de plaats waar reeds in de 13de eeuw houten kapel stond. Door toedoen van graaf Floris V werd in 1280 de kapel vervangen door een houten kerkje met een eigen parochie, opnieuw genoemd naar haar schutspatroon Jacobus de Meerdere. Omstreeks deze tijd liet Floris V voor zijn eigen hofhouding, de Hofkapel ('Maria ten Hove') bouwen bij de Ridderzaal.
Rond 1335 is er al sprake van een stenen kerkgebouw. Omstreeks 1420 werd begonnen met de bouw van de kloeke en zeldzaam voorkomende zeskantige bakstenen toren die al rond 1424 gereed was. Het schip, met zijn sobere puntgevels volgde in 1456 en het veel hogere en in stijl afwijkende koor met zijn sierlijke dakruiter, was in 1492 gereed.
Oorspronkelijk was de kerk als ‘kruiskerk' gebouwd, maar bij de uitbreiding tussen 1434 en 1455 werd de kerk vergroot met zijbeuken die de kruisvorm teniet deden. Resultaat was het eerste voorbeeld van het ‘Haagse hallentype' dat ook in andere Hollandse steden werd gevolgd (b.v. Vianen, Gouda). Omdat de traveeën van de zijbeuken voorzien zijn van een eigen hoge kap dwars op het schip, was het mogelijk om de zijbeuken van hoge vensters te voorzien
Enkele graven van Holland hebben in de bouwfasen fin. bijdragen geleverd. Na een grote brand in 1539 werden kerk en toren in 15de-eeuwse stijl hersteld.

De kerk

In de 19e en 20e eeuw is de kerk enkele malen gerestaureerd, waarbij o.a. de zuilen in het schip hun 15e-eeuwse omvang herkregen, en ook het interieur wijzigingen onderging (preekstoel, kerkbanken, koorhek, afsluiting kapellen) en de kerk geschikt werd gemaakt voor het huidige multifunctionele gebruik.
Jaren lang is de torenspits gedekt geweest met een gietijzeren spits (door de Hagenaars de 'Slaapmuts' genoemd) om uiteindelijk weer zijn oorspronkelijke vorm met omgang en lantaarn met carillon te krijgen, gekroond door een vergulde haan als windwijzer. Aan alle zes kanten van de toren geeft een grote wijzerplaat de tijd aan. Het carillon wordt wekelijks bespeeld en geeft bij de hele uren een melodie als voorslag.

Exterieur

De kerk staat geheel vrij dus is er van alle zijden vrij zicht op de Grote Kerk. Van de vele aanbouwsels in vroegere tijden, zijn alleen de voormalige kosterswoning (thans kantoor van de Grote Kerk), de Van Assendelftkapel en het daaraan grenzende restaurantgebouw overgebleven.
Het ruime schip met zijn prachtige houten tongewelven telt aan noord- als zuidzijde drie kapellen, even hoog als het schip en eveneens met houten tongewelven overdekt.
De markante hoogteverschillen tussen het schip en het rijzige koor met slanke zuilen, een goed voorbeeld van de Brabantse late gotiek, zijn zowel binnen als buiten goed te zien
In de beide hoeken tussen het koor en het schip bevinden zich, aan de noordzijde, de Mariakapel en, aan de zuidzijde, de H. Kruiskapel met elk houten tongewelf.

Interieur

Tot de bijzondere interieurstukken van de kerk behoren de in totaal 34 wapenborden van de Ridders van de Orde van het Guldenvlies. De wapenborden werden vervaardigd voor een bijeenkomst van ridders in 1456 in Den Haag.
Naast de wapenborden van de ridders hangt er in de kerk ook nog een groot wapen¬bord met een rijke renaissancelijst van Philips de Goede, de oprichter van de ridderorde. Deze wapen¬borden zijn de enige volledige reeks die in Nederland behouden is gebleven.
Enkele glas-in-loodramen dateren uit het midden van de 16de eeuw en zijn onder meer door Karel V in 1547 geschonken. Verder bevinden zich in de kerk het praalgraf van Jacob van Wassenaar-Obdam uit 1667 en een grafmonument uit 1721 ontworpen door Daniël Marot.
De preekstoel met rijk houtsnijwerk, dateert uit 1550.
Ook zijn de vroegrenaissance graftombe voor Gerrit van Assendelft en zijn vrouw, het monument voor Philips van Hessen-Philipsthal en een aantal epitafen en zerken te bewonderen. In de kerk bevindt zich, naast het grote Metzler-orgel (1971-50/III/P) tegen de torenwand, een een-klaviers Kabinetorgel uit ca. 1755, gebouwd door Christian Müller. In 2007 zijn bij de restauratie van de zerkenvloeren de graven van Constantijn en Christiaan Huygens terug gevonden.

Totale oppervlakte van het gebouw 2.312 m2
- oppervlakte Kerkzaal 1470 m2
- oppervlakte Hoogkoor 575 m2
- oppervlakte Kapel Zuid 55 m2
- oppervlakte Van Assendelftkapel 72 m2
- hoogte toren: 92,50 m

Beheer en gebruik

Alhoewel de kerk eigendom is van de Protestantse kerk wordt zij beheerd door de Stichting Grote Kerk en slechts bij hoge uitzondering nog voor de eredienst gebruikt.
In de zomermaanden is de kerk regelmatig open voor bezichtiging. Daarnaast vinden er veel andere activiteiten plaats, zoals congressen, beurzen, concerten, w.o. het jaarlijkse 'Internationale Orgelfestival Grote Kerk'.

Meer info:

  • Introductie en foto's
  • Orgels Grote Kerk
  • Dispositie orgel
  • Toren en klokken
  • Organist Ben van Oosten
  • Beiaardier Gijsbert Kok
  • HOK-locaties op de kaart
  • Actueel

    Agenda

    Kerken & Orgels

    Het HOK

    De Stichting Haags Orgel Kontakt (HOK) is een samenwerkingsverband van zes participerende cultuuraanbieders in de Haagse binnenstad.

    Het Haags Orgel Kontakt onderschrijft de Governance Code Cultuurde Governance Code Cultuur (GCC)

    Algemeen - GCC_beeldmerk_kleur_web.jpg

    Het Haags Orgel Kontakt wil zich ook houden aan de regelgeving m.b.t. de Algemene Verordening Persoonsgegevens.

       

    Volg ons

    Nieuwsbrief