Kloosterkerk

HOK locaties - kloosterkerk-ext-6.jpg

Algemene informatie

Adres: Lange Voorhout 2-4

Twee-beukige gotische hallenkerk met drie zijbeuken en een kapel. Geen toren. Dakruiter op het koor met daarin twee luidklokken. Geen carillon.
bouwjaar: ca 1400-1540
architect: onbekend
beheer/gebruik: Kloosterkerkgemeente (onderdeel van PKN)

Geschiedenis

De geschiedenis van de Kloosterkerk begint rond 1400, als in 1393 de bouwgrond door Albrecht van Beieren, Graaf van Holland, Zeeland en Henegouwen, geschonken wordt aan het Amsterdams St. Andriesklooster om er een klooster op te bouwen. Ze verkochten de grond echter aan de Heer van Arkel die er een stadskasteel op liet bouwen. In 1401 raakte deze echter in conflict met Graaf Albrecht, die beslag liet leggen op alle goederen van de heer van Arkel, waaronder diens kasteel, dat met de grond werd gelijk gemaakt.
De grond werd nu aan de Dominicaner monniken uit Utrecht geschonken, die er wel een klooster bouwden. De sterke band van Margaretha van Kleef, de vrouw van Graaf Albrecht, met deze orde is waarschijnlijk de oorzaak geweest voor de toewijzing. Zij is in de Kloosterkerk begraven.

Het klooster was zo ruim opgezet dat de Staten van Holland er vele tientallen jaren hun documenten bewaarden. De kerk was toen echter aanmerkelijk kleiner. Omstreeks 1540 werd de kerk vergroot.
In 1420 werd het klooster getroffen door een grote brand.

Kerk en klooster werden tot het einde van de 16e eeuw intensief gebruikt. Maar met de komst van de Reformatie braken er voor de monniken zware tijden aan. Tijdens de beeldenstorm van augustus 1566 werd veel vernield en geplunderd en moesten de monniken de wijk nemen. Enkele monniken, die nog in het klooster woonden vertrokken in 1574 omdat de Geuzen hun intrek hadden genomen in de stad.

Verval en sloop klooster

In 1576 werd het klooster door de Staten van Holland verhuurd aan de magistraat van Die Haghe,
die het gebouw beschikbaar stelden aan het St. Nicolaas Gasthuis, zonder afstand te doen van de eigendomsrechten. In 1583 werd het klooster voor het grootste deel gesloopt.
De kerk stond ongeveer 12 jaar leeg en raakte in verval en dreigde zelfs gesloopt te worden, maar dankzij een protestbrief van het stadsbestuur werd dit voorkomen.

In 1588 zocht een compagnie ruiters een onderkomen in de voormalige kerk terecht en werd de kerk paardenstal. 1589 werden de kerk en het koor ingericht als geschutgieterij voor de Staten van Holland en West-Friesland. Het koor werd gebruikt als kanonnengieterij, de kerk als opslagplaats voor munitie, waaronder buskruit. Daarvoor werd een muur gemetseld tussen de kerk en het koor. De nog steeds bestaande poort rechts van de kerk gaf toegang tot de gieterij.

Op 3 november 1690 vond een grote ontploffing plaats van de in de kerk lag opgeslagen munitie. Slechts een muur van het klooster bleef overeind staan. (deze staat er nog en is opgenomen in de nieuwbouw van de Algemene Rekenkamer. De muur is te bezichtigen via de poort naast de kosterij).

Hergebruik Kerk

In 1617 werd een deel van het gebouw weer als kerk gebruikt nadat de contra-remonstranten het gebouw hadden ‘gekraakt'. De kerk wordt weer als kerk gebruikt en in 1625 trouwt Prins Frederik Hendrik in de Kloosterkerk met Amalia van Solms. Ook Prins Willem III verscheen in 1691, na zijn kroning tot koning van Engeland, met zijn gevolg in de Kloosterkerk.

Vanaf de 17e eeuw werd er ook weer begraven in de kerk. Dit leverde de kerk geld op, maar ook talrijke wapenborden, die de muren en de kolommen goeddeels bedekten. Vooral het koor werd gebruikt voor de graven. Daar werden ook loden kisten opgegraven met gebalsemde lijken. Een daarvan is zeer waarschijnlijk de stichteres van het klooster, Margaretha van Kleef geweest.

Bijzondere gebeurtenissen

Rond 1800, toen de Franse legers Den Haag binnenkwamen speelde zich iets totaal anders af binnen de kerkmuren van de Kloosterkerk: er werd een volkscomité samengesteld ter vervanging van het toenmalige stadhouderlijk gezin dat naar Engeland was vertrokken. De band met het koningshuis is altijd hecht geweest. Zo nam de 16 jarige koningin Wilhelmina in 1896 in de Kloosterkerk voor de eerste maal deel aan het Avondmaal, nadat zij de dag ervoor was op paleis Noordeinde bevestigd als lid van de Hervormde Kerk.

Samenvoeging met Duinoordkerk

Na de Tweede Wereldoorlog kende de kerk een nieuwe start. De Duinoord-gemeente, die op zoek was naar een ander gebouw omdat hun kerk op last van de Duitsers was afgebroken en herbouw onmogelijk bleek, vestigde zich definitief in de Kloosterkerk.

Tussen 1952 en 1957 werd de kerk ingrijpend verbouwd en werd veel van het meubilair van de oude Duinoordkerk in de Kloosterkerk geplaatst, waaronder de prachtige 17e-eeuwse kansel en de Avondmaalstafel. Zelfs het grote mozaïek van Johan Thorn Prikker (1868-1932) kreeg een nieuwe bestemming in de Apostelkapel.
In 1957 werd de muur tussen de kerk en het vernieuwde koor verwijderd en werd de crypte gerestaureerd. Een nieuw orgel paste ook bij deze restauratie: in 1966 werd het door Marcussen ontworpen orgel in gebruik genomen.

Veel grafstenen en wapenborden zijn in de loop van de tijd uit de kerk verdwenen. Bij de laatste restauratie zijn sommige stenen echter in ere hersteld en zijn er nieuwe toegevoegd. In de kerk is een gedenkplaat aanwezig voor Jacob Cats. Deze markeert de plaats waar deze staatsman en dichter op 17 september 1660 is begraven. Ook Daniel Gabriel Fahrenheit (1686-1736) ligt in de Kloosterkerk begraven. Deze Poolse natuurkundige werd wereldberoemd door zijn uitvinding van de kwikthermometer en de daarbij behorende schaal. Hij overleed in Den Haag. In 2002 werd een bronzen gedenkplaat onthuld door de Poolse ambassadeur.

Huidig gebruik

Thans wordt de Kloosterkerk gebruikt door de actieve Protestantse Gemeente. Elke laatste zondag van de maand wordt er een cantatedienst gehouden met medewerking van het Residentie Bachorkest en het Residentie Kamerkoor of het Residentie Bach koor. Solisten, koor en orkest staan onder leiding van Jos Vermunt.
Elke eerste en derde woensdag van de maand wordt er een Lunchpauzeconcert georganiseerd door de Stichting Kunstcentrum Kloosterkerk, waarbij instrumentale- en vocale solisten en ensembles optreden en ook het hoofdorgel solistisch of in samenspraak te horen is.
(bron o.m.: De geschiedenis van de Kloosterkerk te 's-Gravenhage, Uitgave Stichting Duinoordkerk, 's-Gravenhage 1982)

Educatief kinderproject

Vanaf 2009 tot heden is de Kloosterkerk het middelpunt van het 'klinkende gedeelte' van het Educatieve kinderproject van het HOK. Met 'meneer Jos' (van der Kooy) aan het orgel komen ieder jaar meerdere groepen kinderen van Haagse basisscholen (groep 6) naar de kerk voor een excursie. De excursie volgt steeds op het lesproject in de klas 'Muziek uit een gebouw' -het orgel-, die door het HOK is ontwikkeld. Daarbij wordt de speeltafel bezocht onder leiding van ‘meneer Jos' en er is een les over hoe orgels werken en gemaakt worden in de crypte van de kerk onder leiding van deskundigen van het HOK.

Meer info:

  • Introductie en foto's
  • Orgels Kloosterkerk 
  • Dispositie
  • Website Kloosterkerk
  • HOK-locaties op de kaart
  •  

    Actueel

    Agenda

    Kerken & Orgels

    Het HOK

    De Stichting Haags Orgel Kontakt (HOK) is een samenwerkingsverband van zes participerende cultuuraanbieders in de Haagse binnenstad.

    Het Haags Orgel Kontakt onderschrijft de Governance Code Cultuurde Governance Code Cultuur (GCC)

    Algemeen - GCC_beeldmerk_kleur_web.jpg

    Het Haags Orgel Kontakt wil zich ook houden aan de regelgeving m.b.t. de Algemene Verordening Persoonsgegevens.

       

    Volg ons

    Nieuwsbrief