Abdijkerk, Loosduinen

Abdijkerk Loosduinen

HOK locaties - abdijkerk-loosduinen-exterieur.jpg 

ALGEMENE INFORMATIE KERK:

Naam kerk: Abdijkerk Loosduinen
Adres: Willem III straat 40 Loosduinen 8
Bouwjaar: 1230-1250
Architect: niet bekend
Beheer/gebruik: Hervormde kerk Loosduinen (PKN)

ALGEMENE INFORMATIE ORGEL:

Hoofd orgel: Joachim Reichner, 1780 - 21/II/P
Koor orgel: NVT Wel Frans drukwind-harmonium van Alexandre Debain uit 1860
Titulair organisten: Gijsbert Kok (1e organist) en Vincent Hildebrandt (2e organist)

Organisatie concerten: Arie Molenkamp Stichting
De Abdijkerk maakt geen deel uit van het HOK

GESCHIEDENIS:

De kerk maakte oorspronkelijk deel uit van het Cisterciënzerklooster dat omstreeks 1098 werd gesticht. Het is het oudste kerkgebouw van Den Haag en kent een lange geschiedenis van verwoestingen vernielingen (door Geuzen en Spanjaarden) en verbouwingen en uitbreidingen die soms later weer werden afgebroken. Deze ‘bouw- en verbouwhistorie'* laat zich van het gebouw aflezen. Met name door de verschillende steensoorten en bouwnaden die nu nog te zien zijn. *(o.a. aanbouw in 1908; toren in 1941; uitgebreide restauratie in 1968-1974, waarna de kerk ‘Abdijkerk’ wordt genoemd)



Afb. 1: Abdijkerk rond 1790


Een bijzonderheid is dat veel pelgrims de kerk bezochten om het graf van Margareta van Henneberg* te bezoeken en hun handen in het doopbekken te wassen om zo vruchtbaar te worden. *(Margareta van Henneberg was de jongste dochter van Graaf Floris IV en de hoofdpersoon uit ‘het wonder van Loosduinen’ omdat zij in 1290 het leven zou hebben geschonken aan 365 kinderen. Haar was toegewenst dat ze evenveel kinderen zou krijgen als de dagen van het jaar (dat echter bij die wens nog maar twee dagen telde

 

KERK:

De kerk is één-beukige kerk in de ‘Schelde gotiek’ een ‘overgangsstijl' (van Romaans naar Gotiek ) en staat, zoals dat verwacht mag worden van een middeleeuws godshuis, gesitueerd van oost (waar voortijds het altaar stond en nu Gods woord klinkt) naar west (waar de toren als baken staat en het orgel Gods lof begeleidt). Bij de kerk is een kerkhof aanwezig met oude, maar ook recente graven. De (voorm.) pastorie (nu vergaderzalen) is tegen de toren aan gebouwd.

De kerk is gedekt door een zadeldak. Rondom zijn forse steunberen aangebracht waartussen zich hooggeplaatste vensters bevinden. De drie oostelijke traveeën hebben steeds twee zogenaamde ‘lancetvenster’ per travee, de twee traveeën aan de torenzijde hebben gotische spitsboog vensters. Aan de Noordgevel zijn deze vensters ook op de onderste geleding geplaatst.  Aan de zuidzijde is de oorspronkelijk aanwezige zijbeuk bij de laatste restauratie weer in ere hersteld. Ter plaatse van de oostgevel heeft lange tijd een dwarse aanbouw (als een soort transept) gestaan waardoor de kerk meer bezoekers kon bevatten. Die aanbouw is met de uitgebreide restauratie van 1968-1974 verwijderd en gebracht naar de huidige situatie met aangebouwde gemeentezaal.

 

Afb. 2: Abdijkerk met dwarsbeuke rond 1960


De toren heeft drie verdiepingen waarvan de twee onderste een vierkante plattegrond hebben, met steunberen op de hoeken, en de bovenste op zeshoekige basis is, hierin zin ook galmgaten aangebracht voor de luidklokken. De toren is gedekt met een zeshoekig naalddak met leien. Op de toren staat een windvaan met klompen verwijzend naar de klompen die de tuinders(knechten) droegen (in 1894 gemaakt door Dirk Hartman)

 

Afb. 3-4: Huidig interieur Abdijkerk (richting kansel en richting orgel)


Het interieur van de kerk is sober maar stijlvol en kent enkele fraaie interieurstukken, zoals de preekstoel uit ca 1620 een houten doophek. In de kerk staan geen banken (zoals vroeger langs zijwanden en onder orgel) maar uitsluitend stoelen. Het orgel uit 1780 staat op een oksaal of orgelgalerij die over de gehele breedte van de kerk loopt. De kerk heeft een vlakke zoldering met moer- en kinderbinten. De dakspanten lopen door tot in de kerk.

ORGEL:

De Abdijkerk kreeg pas in 1780 een orgel, toen de Haagse orgelbouwer Joachim Reichner een pijporgel aan de kerk leverde. Het was een orgel met een klavier en aangehangen pedaal. Het had 10 stemmen. Al snel bleek het orgel onvoldoende kracht te bezitten voor de gemeentezang en breidde Reichner 11 jaar later het orgel uit met een Rugwerk met 9 stemmen. Ook kreeg het orgel twee keteltrommen (pauken) die de organist via een toets kon aanslaan.

In 1856 was het nodig dat het orgel hersteld moest worden. Dit werd gedaan door de fa. Bätz & Co die ook het orgel aanpaste naar het toen gebruikelijke klankideaal (Romantisch). Dit ging helaas ten koste van het grootste deel van het bestaande pijpwerk, de gehele toets en registermechaniek. Feitelijk ontstond er een geheel ander orgel in de bestaande orgelkas.

Toen in de 50-er jaren een nieuwe restauratie noodzakelijk bleek werd deze in 1974 uitgevoerd door Flentrop orgelbouw te Zaandam. De bestaande opzet van het orgel werd daarbij gehandhaafd al werden er wel reparaties uitgevoerd en werd het pedaalklavier vernieuwd.

In 2006 werd opnieuw een restauratie uitgevoerd door orgelbouwer Steendam te Roodeschool. Bij deze restauratie werd het gehele orgel aangepakt (pijpwerk, windlades, mechanieken en orgelkas met ornamentiek) Ook kreeg het pedaal eigen pijpwerk (3 stemmen) met als doel dat het orgel geschikt werd voor zowel de begeleiding van de gemeentezang als voor orgelconcerten.
Inmiddels hebben vele organisten van naam uit binnen en buitenland met groot genoegen op het orgel geconcerteerd. Wat toch een succes genoemd mag worden.

Het orgel heeft in zijn huidige staat 21 stemmen verdeeld over twee klavieren en pedaal. Toets- en registermechaniek zijn geheel mechanisch. Het orgel krijgt zijn wind uit een magazijnbalg die op de orgelgalerij in gesitueerd.

 

Afb. 5-6: Orgelfront en klaviatuur


Het orgelfront is bijzonder fraai en rijk uitgevoerd het Hoofdwerk heeft 4 velden waartussen 3 torens (2 spitse en 1 ronde). Het Rugwerk is een pedant daarvan, zij het dat het maar 3 velden heeft. De labia van alle pijpen zijn voorzien van bladgoud. Evenals het blinderings-snijwerk boven de pijpen van het Hoofdwerk. Het Rugwerk heeft vergulde vlammen tussen de pijpvoeten en guirlandes boven de frontpijpen. Op de Hoofdwerkkas zijn afbeeldingen van muziek trofeeën en versierde vazen geplaatst. Op de torens van het Rugwerk staan vazen.

 

 

 

 

Afb. 7-8: Bechsteinvleugel en Debain harmonium


In de kerk staan ook fraaie Bechsteinvleugel uit omstreeks 1916 en een uniek Frans drukwind-harmonium uit 1860 van Alexandre Debain. Ook deze instrumenten worden regelmatig bespeeld tijdens concerten.

 

Bron: ‘Orgel en Organisten van Loosduinen’, Vincent Hldebrandt en Henk Lemckert, uitg. Het Westen, 2006 en website Abdijkerk

CONCERTEN:

De Abdijkerk is, naast plaats van samenkomst voor de kerkelijke gemeente in Loosduinen, tevens een plaats waarin cultuur beleeft kan worden. De Arie Molenkamp Stichting fungeert hierbij als initiatiefnemer en organisator. In het geheel van de concerten spelen de beide organisten Gijsbert Kok en Vincent Hildebrandt een belangrijke rol, maar eveneens (voorm.)organist en organisator Henk Lemckert.

Zo worden er verschillende concertseries in de Abdijkerk georganiseerd waarbij zowel het orgel, als het harmonium en de piano een belangrijke rol vervullen, maar ook veel ruimte is voor uitvoeringen van vocale- en instrumentale solisten en ensembles. Deze series kunnen zich verheugen op een overvloedig en trouw publiek.

Uiteraard hebben ook deze series te leiden gehad van de coronamaatregelen, maar zullen zodra dit mogelijk is weer worden hervat.
(ga voor meer informatie naar de website van de Arie Molenkamp Stichting)

 

  

afb.9, 10 en 11: Gijsbert Kok, Vincent Hildebrandt en Henk Lemckert

 

MEER INFORMATIE:

Agenda

Kerken & Orgels

Het HOK

De Stichting Haags Orgel Kontakt (HOK) is een samenwerkingsverband van zes participerende cultuuraanbieders in de Haagse binnenstad. 

Klik HIER voor de volledige omschrijving

Het Haags Orgel Kontakt onderschrijft de Governance Code Cultuur (GCC) en de Code Culturele Diversiteit (CCD)

Algemeen - GCC_beeldmerk_kleur_web.jpg  

Het Haags Orgel Kontakt wil zich ook houden aan de regelgeving m.b.t. de Algemene Verordening Persoonsgegevens.

 

De concerten en andere activiteiten van het HOK zijn alleen mogelijk door financiële bijdragen van subsidiegevers en de structurele subsidie die het samenwerkingsverband van het HOK ontvangt van de Gemeente Den Haag.