Noorderkerk. Geschiedenis en orgel

  
[Afb. 1, 1a, 2: Noorderkerk in vogelvlucht en aanzicht voorgevel]


ALGEMENE INFORMATIE KERK:

Naam kerk: Noorderkerk
Adres: Schuytstraat 9-11, 2517 XB Den Haag
Bouwjaar: 1906
Architect: J.C. Wentink (Utrecht)
Beheer/gebruik: Gereformeerde Kerk Den Haag (oost) (PKN)
het gebouw staat sinds 1985 op de gemeentelijke monumentenlijst.


ALGEMENE INFORMATIE ORGEL:

Hoofdorgel: Fa. J. Proper - 1907 - (29/II/P)
Koor orgel: NVT
Titulair organist: Ronald Mulder

Organisatie concerten: concertcommissie
Er is geen participatie binnen het HOK. Deze kerk is opgenomen in de lijst i.v.m. de cultuurwaarde van het orgel.

 

GESCHIEDENIS

Begin 1900 werd, als gevolg van de uitbreiding van de stad en het toenemende aantal gereformeerden die in dit stadsdeel kwamen wonen, het wenselijk geacht dat in de in aanbouw zijnde wijk Duinoord een nieuwe Gereformeerde kerk zou worden gebouwd. Ook al omdat de andere Gereformeerde kerken het toenemende aantal kerkbezoekers nauwelijks meer konden herbergen.
In de Schuytstraat kon een bouwperceel worden aangekocht en een forse kerk gebouwd, de Noorderkerk, die in 1906 in gebruik kon worden genomen.

 

KERK:

Het kerkgebouw werd ontworpen door de Utrechtse architect J.C. Wentink. Het gebouw is geheel opgenomen in de belendede bebouwing. Ook de rooilijn kwam overeen met de naastgelegen percelen waardoor de kerk bijna niet opvalt ondanks de toch forse afmetingen. Dit komt mede doordat de Schuytstraat waarin de kerk staat, niet zo breed is.


[Afb. 3: Schuytstraat tegenwoordig met Noorderkerk]


De kerk in gebouwd op een bijna vierkant perceel en heeft een grondplan in de vorm van een T met twee torens in de vakken naast de poot van de T, die grenst aan de rooilijn. Die staatgevel bestaat uit drie delen: het middengedeelte (de eindgevel van  de ‘poot’ van de T) met aan weerszijden de twee torens. Waarvan de linker toren korter is dan de rechter toren. Zowel het middengedeelte als de beide torens zijn voorzien van terugspringende dubbele  toegangsdeuren. Boven de torendeuren zijn neo-romaanse rondboogvensters aangebracht, die we ook aantreffen links en rechts naast de terugspringende entree met dubbele deuren in het middengedeelte. Boven deze monumentale entreepartij, die is voorzien van natuursteenkolommen, is een roosvenster aanwezig met daarboven een smalle strook stucwerk, met de tekst: ‘HOORT HET WOORD DES HEEREN’. Daarboven een witte driehoek met een stralende vijfpuntige ster.

De achtergevel is voorzien van rondboogvensters. De zijgevels hebben geen vensters i.v.m. de belendende percelen.

De kerk is gedekt door een zadeldak. De beide torens hebben een tentdak, waarvan die van de rechter toren een kwart slag is gedraaid, zodanig dat de gevenvlakken eindigen in een punt. De rechter toren heeft boven het rondboogvenster tevens aan alle zijden een rond venster met daarboven aan de vier zijden gevelopeningen met horizontale schoepen die als galmgaten dienen. De linker toren heeft boven het rondboogvenster twee gevelopeningen die door een zuiltje worden gedeeld. De gevels zijn uitgevoerd in donkerbruin metselwerk met een hoge natuurstenen plint.


Het interieur is vrij sober. De ruimte wordt niet verstoord door dragende kolommen.

Door de ingebouwde torens met trappenhuizen aan de straatzijde ontstaat er een zekere T-vorm met ondiepe armen. Die vorm is ook te herkennen in het tonvormige gewelfde plafond dat geheel van hout is.

Het liturgisch centrum is gesitueerd aan de rechterzijde van de kerk. Oorspronkelijk was de preekstoel met dooptuin in het midden van deze wand geplaatst. Met daarboven ruimte voor het orgel in een ondiepe nis, voorzien van een gebogen orgeltribune. (zie afb. 4)

De kerk is ontworpen voor een groot aantal kerkbezoekers (1050). Vandaar dat aan twee zijden (t.p.v. de straatgevel en de rechtergevel) ruime galerijen waren aangebracht die toegankelijk waren via de trappenhuizen in de torens. En ook van de straat toegankelijk..



[Afb.4: Interieur Noorderkerk kort na de opening (merk op dat het orgel nog niet is aanwezig is) Er was in de kerk plaats voor ruim 1000 kerkgangers]


De Noorderkerk onderging in de loop van jaren enkele verbouwingen en aanpassingen (in 1956, 1968, 1989 en 1995) mede noodzakelijk doordat het bezoekersaantal terug liep als gevolg van de ‘ontkerkelijking’.

Tegenwoordig staat de kansel links op een laag podium dat het liturgisch centrum vormt. In het midden van de wand bevindt zich ook het orgel, dat een jaar na de ingebruikname in de kerk werd geplaatst, in een ondiepe nis die wordt afgesloten door een rond gebogen orgelgalerij.

Onder het orgel, , is een fraai drieluik aangebracht met een voorstelling van de drie dieren uit de het Bijbelboek Openbaringen, vervaardigd door de kunstenaar Roeland Koning.

De galerij aan de kant van de kerkentree is verwijderd. Alleen de galerij tegenover het liturgisch centrum is nog aanwezig.

 

[Afb. 5, 6: Huidig interieur Noorderkerk met een galerij en liturgisch centrum]
 

[Afb. 7: Noorderkerk: zicht op liturgisch centrum in huidige toestand. Met links de kansel en in het midden het orgel met het drieluik van Roeland Koning]

 

ORGEL:

Het orgel in de Noorderkerk is gebouwd door de Fa. J. Proper te Kampen en werd in 1907 in de kerk geplaatst. Het is een orgel met 29 stemmen over twee klavieren en pedaal. Het orgel heeft kegelladen en een pneumatische toets en registertractuur*. Bij de oplevering vindt de bespeling aan de zijkant plaats.

*(volgens de oud-organist van de Noorderkerk is het orgel oorspronkelijk als mechanisch instrument gebouwd voor een kerk in Kampen, maar weer terug genomen door Proper die het daarna voorzag van pneumatische tractuur en plaatste in de Noorderkerk.. (bron: A. de Kort) 

Tegenwoordig  staat de speeltafel aan de voorzijde van de orgelkas achter een loos rugwerk (dat dus geen sprekende pijpen bezit) Het orgel heeft een fraai neobarok front met een forse middentoren, twee halfronde zijtorens en gedeelde tussenvelden.

 

[Afb. 8, 9: Proper-orgel in oude toestand. Orgel in huidige toestand]
 


[Afb. 10: Speeltafel Proper-orgel in huidige toestand (achter loos rugwerk)]

 


[dispositie Proper-orgel Noorderkerk] 

 

CONCERTEN:

In de Noorderkerk vinden regelmatig concerten plaats (ook door ‘derden’). Mede doordat de akoestiek voor diverse muziekuitvoeringen geschikt wordt bevonden. Ook het orgel wordt met enige regelmaat concertant bespeeld.

 

MEER INFORMATIE:

 HB/juli 2022

 

 

Agenda

Kerken & Orgels

Het HOK

De Stichting Haags Orgel Kontakt (HOK) is een samenwerkingsverband van zes participerende cultuuraanbieders in de Haagse binnenstad. 

Klik HIER voor de volledige omschrijving

Het Haags Orgel Kontakt onderschrijft de Governance Code Cultuur (GCC) en de Code Culturele Diversiteit (CCD)

Algemeen - GCC_beeldmerk_kleur_web.jpg  

Het Haags Orgel Kontakt wil zich ook houden aan de regelgeving m.b.t. de Algemene Verordening Persoonsgegevens.

 

De concerten en andere activiteiten van het HOK zijn alleen mogelijk door financiële bijdragen van subsidiegevers en de structurele subsidie die het samenwerkingsverband van het HOK ontvangt van de Gemeente Den Haag.