Oudkatholieke Kerk

Oudkatholieke Kerk H.H. JACOBUS EN AUGUSTINUS

HOK locaties - oudkatholieke-kerk-eterieur-front.JPG

Adres: Juffr. Idastraat 7
Schuilkerk achter onopvallend voorhuis met barokke zaalkerk
Geen toren
bouwjaar: in 1721-1722
architect: Nicolaas Kruysselberg
Beheer/gebruik: Oudkatholieke parochie

Ontstaan

Deze zogenaamde schuilkerk werd in 1721/'22 gebouwd. Lang is aangenomen dat het een ontwerp was van Daniël Marot. Inmiddels is duidelijk dat niet het geval is. Het ontwerp is echter wel in de stijl van deze grote bouwmeester uit de 18e eeuw. De praktische bouwleiding was in handen van de Haagse Meester timmerman Nicolaas Kruysselberg, die ook financieel veel heeft bijgedragen aan het ontstaan van dit kerkgebouw.

Interieur

Zo sober en eenvoudig de buitenkant van de kerk is (het was in die tijd de Katholieken niet toegestaan van de straat zichtbare of herkenbare kerken te bouwen) zo fraai en weelderig is de kerk van binnen. De kerk behoort daarmee tot een van de mooiste uitingen van de Lodewijk XIV-stijl in ons land.

Het zeer fraaie stucwerk aan wanden en plafonds is waarschijnlijk vervaardigd door Giovanni Baptista Luraghi, die op dat moment de belangrijkste stucwerker in deze omgeving was. In het middenveld is de hemelvaart van Christus afgebeeld. Hij wordt omgeven door zijn twaalf apostelen met hun symbolen. Boven de altaar-ruimte, in de doopnis en boven het orgel zijn symbolische voorstellingen in stuc aangebracht die verwijzen naar de liturgie en de kerkmuziek.

HOK locaties - oudkatholieke-kerk-interieur-altaar.jpg HOK locaties - oudkatholieke-kerk-interieur-orgel.jpg

In het barokke hoogaltaar bevindt zich een schilderstuk van de Haagse schilder Mattheus Terwesten, voorstellende de Verheerlijking van Christus op de berg Tabor. De schitterende preekstoel, het marmeren doopvont en het wijwaterbekken bij de ingangen zijn vervaardigd door Marots leerling Jan Baptist Xavery. en houtsnijwerk van de Vlaamse meester Johannes Claudius de Cock.
Maar ook het meubilair verdient de volle aandacht. Zoals het altaar, met het altaarstuk van Haagse schilder Mattheus Terwesten, voorstellende de Verheerlijking van Christus op de berg Tabor.
De preekstoel, het marmeren doopvont en het wijwaterbekken bij de ingangen zijn van de hand van de beeldhouwer Jan Baptist Xavery. Van de rijk bewerkte communiebank is niet bekend wie de maker is, maar heeft duidelijk Vlaamse invloeden en is zeker niet van de eerste de beste houtsnijder.

Het orgel

Het huidige orgel is gebouwd door de orgelbouwer Rudoph Garrels, leerling van de beroemde orgelbouwer Arp Snitger en heeft een rijk en zeer fraai maar ook evenwichtig orgelfront. Wie precies de ontwerper van het front is geweest is tot op heden niet achterhaald.
Evenmin wie verantwoordelijk was voor het zeer fraaie houtsnijwerk en de elegante en goed geproportioneerde beelden op de orgelkas. Het kan niet anders dan dat het buitengewoon goede vaklui waren en waarschijnlijk in hun tijd zeer bekend en veel gevraagd. De balustrade van de orgelgalerij is daarentegen waarschijnlijk niet door deze houtsnijders vervaardigd, gezien de stijl en uitvoeringsverschillen. Dit werk sluit meer aan op het andere houtsnijwerk en het stucwerk in de kerk.

HOK locaties - oudkatholieke-kerk-orgel.jpg

Het orgel (het oudste orgel van Den Haag!) kent ook een rijke, dynamische geschiedenis.
Aanvankelijk moet men zich in de eredienst van een positief hebben bediend, maar al snel werd besloten dat er een groter orgel moest komen. Hoe de aanbesteding en oplevering precies in het werk gegaan is tast men nog in het duister. Zeker is dat de orgelbouwer Rudoph Garrels het orgel in 1726 gereed had. Het was een orgel met 17 registers, verdeeld over twee klavieren: Hoofdwerk en Rugwerk. Het pedaal was aangehangen aan het hoofdwerk.

In 1832 voerde de fa. Bätz & Co een grote restauratie uit, de dispositie bleef echter gehandhaafd.
In 1910/1911 wordt het binnenwerk vervangen door Haagse orgelbouwer G. Spit & Co door een orgel dat meer voldoet aan ‘de eischen van de tijd'.
Het wordt een orgel met 18 stemmen verdeeld over twee klavieren en pedaal.
Het originele Garrels pijpwerk wordt, door zijn opvolger J.C. Sanders, samen met de windladen verwerkt in twee, door hem te bouwen orgels: Het hoofdwerk gaat naar NH kerk te Vollenhove. Het rugwerk gaat naar de Ned. Protestantenbond in Zeist. (Nu Walkartkerk)
Gelukkig blijft de zeer fraaie kas van Garrels vrijwel ongeschonden in de kerk achter.
Aan het orgel van Spit wordt in de loop van de tijd van alles aangepast en uitgebreid (tot aan een akoestisch 32' register (!)

In 1981 kan, wonder boven wonder, het oorspronkelijke binnenwerk van Garrels aangekocht worden van de kerk te Vollenhove, die buiten gebruik werd gesteld. Hoe dit allemaal is gegaan is al een verhaal op zich.

In 1985 wordt de ‘Stichting Reconstructie Garrelsorgel' in het leven geroepen met de Haarlemse organist en ‘orgelkundige' Klaas Bolt als adviseur. Na zijn overlijden opgevolgd door Hans van Nieuwkoop. Maar ook de naam van pastoor J. Spaans moet hier met respect en dankbaarheid genoemd worden!

In 1991 volgt de aankoop van het Garrels binnenwerk uit Zeist, zodat alle originele orgelonderdelen weer bij elkaar zijn. Het verwijderde Spit/Sanders binnenwerk uit de Garrels-kas verhuist naar Vriezenveen.
In 1994 kan de kerkelijke inwijding plaats vinden van het, door de Fa. Flentrop, weer met de fraaie kas samengevoegde en gerestaureerde orgel. Een jaar later kan een zelfstandig pedaal in gebruik worden genomen, met een Subbas 16' en enkele reserveringen.

HOK locaties - oudkatholieke-kerk-orgelklavier-r.jpg

Zie ook:

Actueel

Agenda

Kerken & Orgels

Het HOK

De Stichting Haags Orgel Kontakt (HOK) is een samenwerkingsverband van zes participerende cultuuraanbieders in de Haagse binnenstad.

Het Haags Orgel Kontakt onderschrijft de Governance Code Cultuurde Governance Code Cultuur (GCC)

Algemeen - GCC_beeldmerk_kleur_web.jpg

Het Haags Orgel Kontakt wil zich ook houden aan de regelgeving m.b.t. de Algemene Verordening Persoonsgegevens.