Oude Kerk Scheveningen

ALGEMENE INFORMATIE KERK:

Naam van de kerk: Oude Kerk Scheveningen (voor de reformatie: Antonius Abt kerk)
Adres: Keizerstraat 8
Bouwjaar: halverwege 15e eeuw
Architect: niet bekend
Beheer/gebruik: Hervormde kerk Scheveningen (PKN)

ALGEMENE INFORMATIE ORGEL:

Hoofd orgel: Gerard Steevens - 1765 - 23/II/P
Koor orgel: J.M. Gartsenhauer - 1791 - 10/I/aP
Titulair organist: Bert den Hertog

Organisatie concerten: als regel door de organist
De Oude Kerk Scheveningen maakt geen deel uit van het HOK, wel wordt organist Bert den Hertog gerekend als 'HOK-organist' omdat hij tevens concertorganist is van de Elandstraatkerk (wel HOK-participant)

 

GESCHIEDENIS

De eerste kerk in het vissersdorp (‘op Scheveningen’) werd gebouwd rond 1450, toen Scheveningen een zelfstandige parochie werd en werd gewijd aan de Heilige Antonius (Abt).

Door de ‘Allerheiligenvloed’ in 1570 die de Hollandse, Zeeuwse en Vlaamse kust sterk teisterde, kwam de kerk aan de rand van het dorp te liggen (eerst stond hij midden tussen de bebouwing)
In 1578 werd de kerk overgenomen door de gereformeerden en moesten de nog overgebleven rooms-katholieken een eigen onderkomen zoeken.

De kerk nam een belangrijke plaats in het leven van de Scheveningens, ook m.b.t. de visserij. ‘Wachters’ gaven met seinen op de toren aan waar de Scheveningse ‘Bommen’ (platbodemde vissersboten) op het strand konden ‘landen’. Ook bij de landing van de latere Koning Willem I heeft de kerk een belangrijke rol gespeeld. Toen later in 1893 een 2e kerk gebouwd werd (de ‘Nieuwe  Kerk’) ging de kerk aan de Keizerstraat ‘Oude Kerk’ heten.

 

KERK

De oude Kerk is een laatgotische pseudo-basiliek waarvan het éénbeukige koor iets hoger is opgetrokken. De toren aan de westzijde heeft een vierkante plattegrond. Op de omloop staat een achtkantige bovenverdieping met een ‘naaldspits’. Toren en kerk zijn opgetrokken in baksteen. De gevels zijn voorzien van spitsboogramen en een bakstenen onderverdeling. De kerk staat heden ten dage lager dan het maaiveld, doordat dit later is opgehoogd.

In de toren van de Oude kerk is een bijzonder uurwerk aanwezig uit 1658 van de Nederlandse wiskundige Christiaan Huygens (1629-1695) die in de kerk proeven deed met een slingeruurwerk, waardoor de tijdsaanduiding nauwkeuriger werd.

De toren bezit tevens twee luidklokken, waarvan er een stamt uit 1597 en de ander uit 2013. De oudste klok werd in de 2e wereldoorlog gevorderd door de Duitse overheid, maar achter gelaten in het IJsselmeer, vanwaar hij later is opgevist en weer in de toren gehangen. Ook is er een carillon met 37 klokken uit 1975 (overigens in de lijn van een lange traditie).

In het schip van de kerk vallen de ronde pijlers en het houten tongewelf. Het interieur bevat waardevolle elementen, waaronder een rococo preekstoel (uit 1756) een renaissance koorhek uit 1662 (afkomstig uit Oegstgeest), een Magistratenbank en ‘Schuitengatmeestersbank’ uit 1698. Uiteraard zijn er modellen van (bom)schepen in de kerk te bewonderen. Het orgel bezit een barokke kas uit 1765, in 1839/1845 verbouwd door Lohman/Van Dam..

 

HOOFDORGEL

In de kerk staan twee orgels. Het hoofdorgel dat op een orgelgalerij tegen de torenwand staat, is gebouwd door Gerard Steevens en in 1765 in gebruik genomen. Het orgel bezat aanvankelijk één klavier.

In 1839/1845 Werd het orgel aangepast door orgelmaker Lohman, die de kas dieper maakte en een tweede klavier toevoegde. Het orgel wordt dan aan de zijkant bespeeld. In 1932 wijzigt Fa. J. de Koff & Zn het orgel opnieuw, waarbij hij het pijpwerk van het tweede klavier in een zwelkast plaatste, enkele registers wijzigde en een zelfstandig pedaal, op een pneumatische lade, toevoegde.

In 1972 werd het orgel gerestaureerd door Flentrop orgelbouw. Daarbij werd zoveel mogelijk uitgegaan van de dispositie uit 1845. Er kwamen nieuwe registers op basis van de oude factuur, de mechanieken werden opnieuw aangelegd – nu naar voorbeeld van Zoetermeer Oude Kerk (Lohman 1838) als achterkantbespeling uitgevoerd - , waarbij ook het pedaal mechanisch werd en in een aparte kas achter het orgel kwam te staan. In 1979 kwam er een tremulant voor het gehele orgel.

De kas en het orgelfront zijn vrijwel ongewijzigd gebleven na de aanpassing van Lohman. De basis is een kruising tussen barok en rococo. In het middengedeelte, met twee vlakke velden en een spitse middentoren, is de werkenverdeling goed te zien. Links en rechts zijn twee ronde torens toegepast met ieder 7 frontpijpen. Alle labia zijn verguld, evenals het blinderingssnijwerk aan boven- en onderzijde van de frontpijpen. Het orgel is in een dieprode kleur gelakt. In de onderkas van het orgel is een rijk versierde wijzerplaat met een uurwerk aangebracht. 

Dispositie hoofdorgel – Oude Kerk Scheveningen:

Hoofdwerk I (C-f’”) Bovenwerk II (C-f’”) Pedaal (C-f’)
Bourdon 16’ * Baarpijp 8’ * Subbas 16’ **
Prestant 8’ * Roerfluit 8’ * Octaaf 8’ **
Quintadeen 8’ ** Viola di Gamba 8’ * Octaaf 4’ **
Bourdon 8’ * Octaaf 4’ * Bazuin 16’ **
Octaaf 4’ * Fluit 4’ * Trompet 4’ **
Roerfluit 4’ * Woudfluit 2’ *  
Quint 3’ * Flageolet 1’ ** * 1845
Octaaf 2’ * Dulciaan 8’ ** ** 1972
Fluit 2’ **    
Cornet III (disc.) *   Koppeling P-I, P-II, I-II
Mixtuur III-V **   Tremulant voor gehele orgel (in 1979 aangebracht)
Trompet 8’ **  

 

  

KOORORGEL

In het koor staat een fraai koororgel dat in 1791 door orgelmaker J.M. Garstenhauer is gebouwd voor de RK kerk in Westwoude en na een omzwerving uiteindelijk in 1960 door Flentrop orgelbouw geplaatst werd in de Oude Kerk op Scheveningen. Het orgel, dat oorspronkelijk in een balustrade was ingebouwd, kreeg hierbij een onderkas met klaviatuur. Ook werd de dispositie uitgebreid. Het orgel heeft nu één klavier met 10 stemmen. Het pedaal is aangehangen. Het orgel is volledig mechanisch.

In 2006 heeft orgelbouwer J.L. van den Heuvel herstelwerkzaamheden uitgevoerd.

Het orgel heeft een fraai en charmant uiterlijk met 3 ronde torentjes en 2 dubbele middenvelden, waarvan de buitenste is gedeeld. De orgelkas is in een zachte parelmoerkleur gelakt en heeft vergulde accenten, labia en blinderingswerk.

Dispositie koororgel – Oude Kerk Scheveningen:

MANUAAL, C-f’’’   PEDAAL, C-d’
Prestant 8' (a) Quint 3' (a) aangehangen
Viola 8' (a) Octaaf 2' (a)  
Holpijp 8' (a) Flageolet 1' (b) (a) 1791
Octaaf 4' (a) Sesquialter II (b) (b) 1960
Fluit 4' (a) Mixtuur III-IV (a)  

 

 

CONCERTEN

Organist Bert den Hertog organiseert regelmatig concerten op beide orgels, ook in combinatie met andere instrumentalisten.

Bert den Hertog is tevens concertorganist van de Elandstraatkerk. Meer info hierover vindt u HIER


MEER INFORMATIE

Agenda

Kerken & Orgels

Het HOK

De Stichting Haags Orgel Kontakt (HOK) is een samenwerkingsverband van zes participerende cultuuraanbieders in de Haagse binnenstad. 

Klik HIER voor de volledige omschrijving

Het Haags Orgel Kontakt onderschrijft de Governance Code Cultuur (GCC) en de Code Culturele Diversiteit (CCD)

Algemeen - GCC_beeldmerk_kleur_web.jpg  

Het Haags Orgel Kontakt wil zich ook houden aan de regelgeving m.b.t. de Algemene Verordening Persoonsgegevens.

 

De concerten en andere activiteiten van het HOK zijn alleen mogelijk door financiële bijdragen van subsidiegevers en de structurele subsidie die het samenwerkingsverband van het HOK ontvangt van de Gemeente Den Haag.