Niet-HOK locatie

Duitse Kerk

adres: Blijenburg 3b, 2511 VC Den Haag
bouwjaar: 1860-1861
architect: H. Wentzel te Berlijn
beheer/gebruik: Deutsche Evangelische Gemeinde te Den Haag
Hoofdorgel: Pieter Flaes: 1870  - 21/II/P
Titularis: …
website: https://www.evangelischekirche-denhaag.nl

De Duitse Kerk maakt geen deel uit van het samenwerkingsverband van het Haags Orgel Kontakt (HOK)


Deutsche Evangelische Gemeinde

De geschiedenis van het Duitse protestantisme in Nederland dateert uit de tijd van de Reformatie in de 16e eeuw. De ‘Nieuwe Leer’ verspreidde zich heel snel in Nederland. De Erediensten werden aanvankelijk als vanzelfsprekend samen gevierd. Pas honderd jaar later begon er onder de Duits sprekenden Nederlandse inwoners de behoefte te ontstaan tot een eredienst in de eigen taal.

In 1620 werd Otto Badius als eerste Duitse predikant naar Amsterdam geroepen. In 1626 werd Philip Ludwig Fehlbach als eerste Duitse predikant in Den Haag beroepen. Voor bijna 200 jaar werkten Duitse predikanten in de Hofstad. In 1818 vertrok Matthias Jorrissen met emeritaat, waarna de Duitse parochie werd afgeschaft.

Moeilijke tijden begonnen voor Duitstalige Christenen. Ze waren niet in staat om te integreren in het Nederlandse kerkleven. Het verlangen naar een eigen gemeenschap bleef, zonder reële mogelijkheden, om het te realiseren.
Alleen met de hulp van invloedrijke Nederlandse mannen, zoals Graaf van Bylandt, Groen van Prinsterer, Elout van Soeterwoude, baron Mackay, Staatsraad Willen Six van Oterleek en anderen, kon het initiatief uiteindelijk genomen worden om deze Gemeenschap te vestigen.
Hun impuls voor het fundament van de congregatie was tegelijkertijd een subtiel protest tegen hun eigen kerk, die werd bekritiseerd vanwege zijn rationalisme en modernisme. In plaats daarvan waren ze onder de indruk van de kerk van de Unie in Pruisen, die Lutheranen en Hervormde gelovigen samenbracht.

Op 6 december 1857 werd de Duitse evangelische gemeenschap gesticht in Den Haag. Aanvankelijk kwamen zij samen in een hal aan de fluwelen Burgwal, totdat ze, dankzij de Nederlandse steun, eindelijk een stuk grond in het naburige Bleijenburg konden verwerven, Hierop werd een kerkgebouw gebouwd in 1861 (voor 40.000 gulden) waarin tot op heden Erediensten plaatsvinden. . In het verleden werden de Duitstalige diensten in de Duitse Kerk wel bezocht door Koningin Emma en haar dochter Prinses Wilhelmina.
Sinds 1993 heeft de kerk een status van monument in Den Haag. Van 1998 tot 2001 werd het gebouw volledig gerestaureerd.
Over de recente geschiedenis van het werk van de Pfarrer Paul Kaetzke, die politiek vervolgde personen in de kerk verborg tijdens de nazi bezetting, hebben drie studenten van de Duitse internationale school Den Haag informatie verzameld

 

Het Kerkgebouw

De Duitse Kerk aan Blijenburg in het in het centrum van Den Haag, is een neogotisch gebouw, gebouwd in 1860-1861. Ontworpen door de Duitse architect H. Wentzel uit Berlijn in opdracht van de Deutsche Evangelische Gemeinde te Den Haag. In 2002 heeft het gebouw een renovatie ondergaan.

Het kerkgebouw is geheel opgenomen in de overige bebouwing van de straat en de voorgevel loopt gelijk met de rooilijn. Doordat het Blijenburg niet erg breed is valt de kerk van dichtbij niet erg op, ook al heeft de kerk een forse toren die aan de straatzijde is gesitueerd.

De bakstenen voorgevel van de kerk wordt van boven afgesloten als trapgevel en heeft pinakelbekroningen. De eveneens bakstenen toren heeft een vierkante onderbouw met op elke hoek pinakels. In de achthoekige bovenbouw zijn galmgaten opgenomen met hardstenen neogotische omlijstingen. De torenspits is voorzien van een gotisch ornament in de vorm van een bloem. De toegangsdeur is versierd met rijk siersmeedwerk. Het portaal wordt bekroond door een driehoekig gevelelement. In de rechter-zijgevel zijn drie hoge neogotische spitsboogvensters.
Het interieur is uitgevoerd in een vrij zeldzame stukadoors-gotiek. Ook de houten ribgewelven en de bladkapitelen zijn gestukadoord. De neogotische inventaris met banken en preekstoel, is grotendeels bewaard gebleven.

Het orgel

Het orgel is gebouwd in 1870 door Pieter Flaes uit Amsterdam en heeft een mechanische tractuur met sleeplades in een neogotische kas, bekroond met pinakels. Het orgel beschikt thans over 21 registers (waaronder een tremulant) verdeeld over twee handklavieren en pedaal. De bespeling vindt plaats aan de rechter zijkant van het orgel.

De kosten van de bouw bedroegen indertijd 5.000 gulden. Daarvoor leverde de orgelbouwer een 8-voets pijporgel met een horizontaal opgaande balg en twee schep balgen die bediend konden worden door een ‘balgentreder’. Op zaterdag 4 juni 1870, de dag voor Pinksteren, wordt het orgel officieel in gebruik genomen, waarbij het wordt ingespeeld door Johann Christoff Textor, organist van de Ev. Lutherse Kerk, tevens adviseur bij de bouw van het orgel. Jaren lang vinden er alleen maar stem- en onderhoudsbeurten plaats en behoeven er geen ingrijpende reparaties worden uitgevoerd, een bewijs dat het orgel goed en soliede gebouwd is. Na het overlijden van Flaes in 1894 wordt het onderhoud uitgevoerd door de Fa Jurjaansz, eveneens uit Amsterdam. Pas in 1894 vindt voor het eerste een uitgebreide reparatie plaats. In 1913 is er opnieuw onderhoud nodig, waarbij het orgel wordt gereinigd en gerestaureerd en teven de labia van de frontpijpen worden verguld. In 1929 wordt het onderhoud gegeven aan de Duitse Fa Steinmeyer & Co, die tevens een elektrische windvoorziening aanbrengt, die een orgeltrapper overbodig maakt.(in die tijd werd het grootste orgel ter wereld in de Dom van Passau door deze Fa gebouwd)

In de 30er jaren wordt door de Fa Sanders uit Utrecht de pedaallade + pijpen uit de orgelkas verplaats naar een pneumatische lade achter het orgel. Een handeling die in 1968 weer ongedaan wordt gemaakt door de Fa Flentrop uit Zaandam. Deze orgelbouwer verplaatst ook de windvoorziening uit de toren naar de achterzijde het orgel, zodat er geen ontstemmingen meer plaat vinden door de koude wind uit de toren.

In 1984 vindt opnieuw een uitgebreide restauratie plaats door Flentrop, waarbij het gehele orgel wordt gedemonteerd. De windladen en het regeerwerk gaan naar de werkplaats in Zaandam en worden geheel gerestaureerd. Het pijpwerk blijft in de kerk en wordt daar gerestaureerd en waar nodig geherintoneerd. Doel is om de oude klank van 1870 weer terug te krijgen. Er vindt dan ook een uitbreiding op het bovenwerk plaats met een Octaaf 2 (oorspronkelijk een Octaaf 4’’eveneens van Steenkuyl, met aanvulling van Flentrop. De registerknop is daarvoor in stijl bijgemaakt)

Toen in 199/2001 het gebouw van de Duitse Kerk een renovatie en restauratie onderging werd het orgel geheel in plastic verpakt. Na de werkzaamheden aan de kerk bleek dat het orgel toch ernstig vervuild was en enkele frontpijpen waren beschadigd. In 2002 heeft daarom Flentop orgelbouw het orgel, inclusief pijpwerk, geheel schoon gemaakt, de frontpijpen gerepareerd en het orgel opnieuw gestemd.

 

De huidige dispositie:

Hoofdwerk: (C-f3)
Bourdon 16’
Prestant 8’
Roerfluit 8’
Octaav 4’
Fluit 4
Quint 2 ⅔’
Octaaf 2’
Mixtuur IV
Cornet IV D
Trompet 8’ B/D


Bovenwerk: (C-f3)
Prestant 8’
Baarpyp 8’
Salicionaal 8’ *
Quintadeen 8’
Octaaf 4’
Open Fluit 4’
Octaaf 2’
Dulciaan 8’
Tremulant


Pedaal: (C-d1)
Bourdon 16’ (transm uit HW)
Prestant 8’

Koppels:
HW-BW, P-HW

* C-H spreekt in Baarpyp

Agenda

Kerken & Orgels

Het HOK

De Stichting Haags Orgel Kontakt (HOK) is een samenwerkingsverband van zes participerende cultuuraanbieders in de Haagse binnenstad.

Het Haags Orgel Kontakt onderschrijft de Governance Code Cultuur (GCC)

Algemeen - GCC_beeldmerk_kleur_web.jpg

Het Haags Orgel Kontakt wil zich ook houden aan de regelgeving m.b.t. de Algemene Verordening Persoonsgegevens.